In de meeste noodsituaties is water halen de verantwoordelijkheid van vrouwen en kinderen. Als er publieke water- en sanitaire voorzieningen gebruikt worden die toegankelijk zijn voor mannen en vrouwen, bestaat het risico dat vrouwen en jonge meisjes seksueel misbruikt of uitgebuit worden. Om dit te voorkomen en om een beter resultaat te bereiken, is het belangrijk de deelname van vrouwen in deze programma’s zoveel mogelijk aan te moedigen. Vrouwen en mannen dienen evenveel zeggenschap hebben bij het plannen, de besluitvorming en het lokale management van de aanleg van water- en sanitaire voorzieningen. Dit is de basis voor veilige en toegankelijke voorzieningen, die bruikbaar en geschikt zijn voor iedereeen.

De groepen die het meeste risico lopen bij rampen zijn vrouwen, kinderen, ouderen, gehandicapten en mensen getroffen door HIV/AIDS. In sommige gebieden zijn dit ook degenen die behoren bij een bepaalde etnische bevolkingsgroep, geloof or politieke overtuiging. En dit is zeker geen uitputtende lijst, maar geeft alleen de meest voorkomende risicogroepen aan.


Minimum standaarden

• Belangrijkste risico's op het gebied van Hygiëne met invloed op de volksgezondheid worden geïdentificeerd.
• Hulpprogramma’s hebben een doelgerichte opzet waarbij alle gebruikers worden vertegenwoordigd en waarbij er ruimte is voor hun input, vanaf het ontwerp van de voorzieningen.
• Alle (sociale) groepen binnen de gemeenschap hebben toegang tot de waterbronnen of sanitaire faciliteiten, met evenveel rechten, zodat de hygiënegewoontes die worden onderwezen door allen uitgevoerd kunnen worden.
• Onderwijs in Hygiëne en alle activiteiten die dit ondersteunen richten zich op de belangrijkste gedragingen en het veranderen van misvattingen, waarbij alle (sociale) groepen worden betrokken. Vertegenwoordigers van deze groepen nemen deel aan de planning, training, implementatie, controle en evaluatie.
• Gebruikers nemen de verantwoordelijkheid voor het beheer en het onderhoud van de sanitaire voorzieningen, voor zover dit mogelijk is, en alle verschillende sociale groepen dragen hieraan bij.

Belangrijke indicatoren:

• Gemiddelde hoeveelheid water dat gebruikt wordt om te drinken, om mee te koken en voor persoonlijke hygiëne is in elk huishouden ten minste 15 liter water per persoon per dag.
• De maximale afstand van elk huishouden tot het dichtstbijzijnde waterpunt is 500 meter.
• Wachttijd bij de waterbron is niet meer dan 15 minuten.
• Het duurt niet langer dan drie minuten om een jerrycan van 20 liter te vullen.
• Waterbronnen en systemen worden onderhouden zodat de vereiste hoeveelheden water ten allen tijde of in ieder geval regelmatig beschikbaar zijn.
  
  

Belangrijke indicatoren:

• Er zijn geen faecale coliforms (bacteriesoort) per 100ml bij de kraan/het waterpunt.
• Mensen drinken bij voorkeur van de beschermde bron en niet van andere makkelijk toegankelijke waterbronnen.

• Elk huishouden heeft tenminste 2 jerrycans van 10-20 liter waarmee water gehaald kan worden, plus voldoende water containers waarin water opgeslagen kan worden, zodat er altijd voldoende water aanwezig is in het huishouden.
• Water containers hebben smalle halzen en/of deksels of andere mogelijkheden om het water veilig op te slaan, te tappen en te gebruiken en deze worden zichtbaar gebruikt door de bevolking.
• Er is tenminste 250 gram zeep beschikbaar voor persoonlijke hygiëne per persoon per maand.
• Waar gezamenlijke bad/douchevoorzieningen noodzakelijk zijn, zijn er voldoende hokjes beschikbaar met aparte hokjes voor mannen en vrouwen en ze worden op de juiste manier gebruikt.
• Waar gezamenlijke wasvoorzieningen noodzakelijk zijn, is er tenminste een wastobbe beschikbaar per 100 mensen en zijn er aparte, privé wasbakken beschikbaar voor vrouwen voor het wassen en drogen van onderkleding en maandverband.
• De deelname van alle kwetsbare groepen wordt ten zeerste aangemoedigd bij het plaatsen en bouwen van de bad/douchevoorzieningen en/of bij de productie en distributie van zeep en/of het gebruik van geschikte alternatieven.
  
  

• Maximum aantal mensen dat gebruik maakt van een toilet: 20.
• Gebruik van toiletten is ingedeeld per huishouden en/of gesepareerd per sekse.
• Aparte toiletten voor mannen en vrouwen zijn beschikbaar in publieke ruimtes (markten, distributie centra, ziekenhuizen etc).
• Toiletten die gedeeld worden of in publieke ruimtes, worden schoongehouden en onderhouden zodat ze gebruikt kunnen worden door alle voorziene groepen van gebruikers.
• Toiletten bevinden zich niet meer dan 50 meter van de leefomgeving.
• Toiletten worden op de meest hygiënische manier gebruikt en de uitwerpselen van babies en kinderen worden meteen en hygiënisch verwijderd.

• Gebruikers (vooral vrouwen) zijn geraadpleegd bij het plaatsen en het ontwerp van het toilet, en zij hebben hun goedkeuring hieraan gegeven.
• Toiletten zijn ontwerpen, gebouwd en gesitueerd met de volgende eigenschappen:

  - Ontworpen zodat ze door alle (sociale) groepen in de gemeenschap gebruikt kan worden, inclusief kinderen, ouderen, zwangere vrouwen en geestelijk/lichamelijk gehandicapten.
  – Gesitueerd zodat er zo min mogelijk gevaar bestaat voor gebruik bij dag en nacht, vooral door vrouwen en meisjes.
  – Ze voorzien in een bepaalde graad van privacy, dat past bij de norm van de gebruikers.
  – Ze voorzien in de mogelijkheid voor vrouwen om maandverband te deponeren of geven vrouwen de noodzakelijke privacy voor het wassen en drogen van maandverband (zie ook punt 4 watervoorziening)

• Alle toiletten die gebruik maken van water voor het doorspoelen en/of een water-lock gebruiken, moeten voldoende voorraad water hebben.
• Latrines en soakaways (voor de meeste types grond) zijn tenminste 30 meter verwijderd van enige vorm van grondwater en de bodem van de latrine bevindt zich tenminste 1,5 meter boven grondwater-niveau. Afvoer van de systemen mag niet uitkomen in oppervlaktewater of een grondwater-bron.
• Mensen wassen hun handen nadat ze op het toilet zijn geweest en voordat ze gaan eten of voordat ze eten klaarmaken.
• Mensen hebben hulpmiddelen en materialen voor de bouw, onderhoud en schoonmaak van hun eigen toiletten, waar mogelijk.

Sphere is gebaseerd op 2 basis-principes: 1) alle mogelijke stappen dienen genomen te worden om menselijk lijden te verminderen dat is ontstaan door rampen en conflicten en 2) degenen getroffen door een ramp hebben recht op een leven in waardigheid en hebben daarom recht op hulp.
Sphere is drie dingen: een handboek, een breed process van samenwerking en een uitdrukking van commitment aan kwaliteit en verantwoordelijkheid. Dit project heeft verschillende hulpmiddelen ontwikkeld, waaronder het handboek. Zie de Sphere project voor meer informatie.