Natuurrampen en Andere Crisis situaties
In de laatste 50 jaren is het aantal natuurrampen wereldwijd sterk toegenomen, en het laat zich aanzien dat deze trend zich zal voortzetten[1]. Klimaatverandering wordt hiervoor het meest als oorzaak genoemd, samen met een toenemend aantal mensen dat onder slechte woonomstandigheden leeft[2].
Veel dodelijke natuurrampen vinden plotseling plaats, zoals aardbevingen, stormen, vulkaanuitbarstingen en overstromingen; maar er zijn ook natuurrampen die geleidelijk aan ontstaan en tot ernstige uitputting leiden, zoals droogte. De tsunami van 2004 in Azië is waarschijnlijk de bekendste ramp die recentelijk plaatsvond; hierbij werden 14 landen getroffen na een aardbeving in de omgeving van Indonesië. De tsunami telde 37% van alle geregistreerde slachtoffers van natuurrampen sinds 2000, volgens het kantoor van de Coördinatie van Humanitaire Zaken van de Verenigde Naties. Er zijn echter ontelbare andere rampen die erg weinig media aandacht krijgen, maar jaarlijks evengoed ongeveer 250 miljoen mensen treffen[3], die daardoor vaak dakloos raken, gewond en zonder toegang tot eten, schoon drinkwater of gezondheidszorg.
De gevolgen van een natuurramp worden niet volledig bepaald door de omvang van de gebeurtenis zelf, maar ook door de mogelijkheid van de maatschappij om te reageren op de ramp. In veel gevallen worden de meest kwetsbare mensen ter wereld het hardste getroffen door rampen.
‘‘De armen leven meestal in gebieden met veel overstromingen en droogte waar weinig natuurlijke hulpbronnen en infrastructuur zijn,’’vertelde Professor Per Pinstrup-Andersen van de Cornell Universiteit (Ithaca, NY) op een onlangs gehouden conferentie, ‘‘er is geen buffer. Wanneer een ramp gebeurt, neemt de ‘stille dood’ toe, die al plaatsvindt onder deze mensen – met als gevolg dat meer kinderen overlijden[4].’’
Van de acht landen waar Medair actief is, hebben zeven te maken met de gevolgen van natuurrampen. Echter, in vier van deze landen kwam Medair oorspronkelijk in actie vanwege conflicten, niet vanwege rampen. Vanwege het feit, dat overbevolking en onderontwikkeling blijven voortduren, heeft de Zwitserse Organisatie voor Ontwikkeling en Samenwerking (Swiss Agency for Development and Cooperation SDC) voorspeld dat’’in de toekomst conflicten, crises en rampen waarschijnlijk zullen plaatsvinden op hetzelfde moment en op dezelfde plaats’’.
Medair is in verschillende landen actief geweest vanwege natuurrampen, zoals Indonesië, Madagaskar en Pakistan.
Indonesië
Met een bevolking van 245 miljoen mensen verspreid over 17.000 eilanden, is Indonesië één van de landen ter wereld die het meeste risico op natuurrampen loopt. Indonesië ligt in de ‘‘Pacific Ring van Vuur’’ waar verplaatsbare tektonische platen voortdurend leiden tot aardbevingen en vulkaanuitbarstingen.
Medair werkte aanvankelijk aan de westkust van de provincie Atjeh, en verleende hulp aan slachtoffers van de tsunami die anders geen hulp hadden gekregen. Het team werkte aan watervoorzieningen en toiletten naast voltooide huizen, om mensen te stimuleren hun tijdelijke onderkomens te verlaten en zich ergens anders te gaan vestigen.
Medair reisde ook naar het afgelegen Nias eiland, waar de bevolking net herstelde van de tsunami toen een verwoestende aardbeving het eiland trof, waarbij 850 doden vielen en 80,000 mensen dakloos raakten. Dit zijn de levensomstandigheden in Indonesië waar aardbevingen regelmatig plaatsvinden, en economische en politieke onrust vaak tot gewelddadige conflicten leidt.
In Nias is het Medair team bezig met wederopbouw en het ontwerpen van aardbevingbestendige gezondheidscentra, het leveren van water- en sanitaire voorzieningen, en het houden van voorlichtingscampagnes over gezondheid en hygiëne om de lokale kennis van ziektepreventie te vergroten. Terwijl het aantal natuurrampen in Indonesië niet kan worden teruggebracht, hoopt Medair de gevolgen van toekomstige rampen te verkleinen door de capaciteit van de bevolking om op rampen te reageren, te vergroten.
Madagaskar
Het prachtige eiland Madagaskar is in de greep van een voortdurende cyclus van natuurrampen die een negatieve invloed heeft op het vermogen om de armoede tegen te gaan. Elk jaar tijdens het regenseizoen wordt het eiland getroffen door enorme wind en regenbuien die vaak veranderen in tropische stormen en cyclonen. De terugkerende wervelstormen brengen schade toe aan de infrastructuur en besmetten watervoorzieningen. Overstromingen leiden er toe dat duizenden mensen hun huizen moeten verlaten, wat leidt tot gezondheidsproblemen. In dit gebied verleent Medair noodhulp tijdens het cycloon seizoen en besteedt de rest van het jaar aan het verbeteren van de drinkwatervoorziening en aan werkzaamheden om de gevolgen van toekomstige cyclonen te beperken.
Het afgelopen jaar was het ergste cycloon seizoen in jaren, met zeven verschillende cyclonen en zware stormen. Wijdverspreide overstromingen veroorzaakten schade aan wegen, bruggen en volledige dorpen. Duizenden hectares rijstvelden werden verwoest, evenals scholen en ziekenhuizen. Vanwege de meer dan 60.000 binnenlandse vluchtelingen aan de noordkust begon Medair een snelle noodhulpactie. Door vliegtuigen te gebruiken om overstroomde gebieden te bereiken, en platte boten – genaamd pirogues – in te zetten om de getroffen mensen te bereiken, verleenden teams van Medair hulp aan duizenden families.
De overstromingen van 2007 waren een zware test voor veel van de gesloten waterputten en pompen die Medair had mee helpen installeren ter voorkoming van besmetting van het water. Echter, op één na leverden alle 20 overstroomde pompen volledig drinkwater. Dit was een goed bewijs dat Medair’s strategieën om de schade te beperken, werken, en de kwetsbaarheid van de bevolking van Madagascar’s daardoor afneemt.
Pakistan
De aardbeving van 2005 in de Bergen van Pakistan leverde behoorlijk wat media aandacht op vanwege de omvang van de ramp (die het leven kostte aan bijna 75.000 mensen), en vanwege het lot van de 3.5 miljoen dakloze overlevenden die geen huisvesting hadden tijdens de naderende winterperiode. In tegenstelling tot Madagaskar en Indonesië is dit afgelegen gebied niet zo vaak getroffen door rampen; echter, wanneer rampen plaatsvinden kunnen de gevolgen enorm zijn, vanwege de afgelegen gebieden en kwetsbaarheid van de bevolking.
Medair was binnen vijf dagen op de plaats van de aardbeving, en was de eerste internationale NGO [niet-gouvernementele organisatie] die de aandacht vestigde op het afgelegen Poonch District. Het team overlegde eerst met de getroffen gemeenschap om te bepalen welke vormen van noodopvang het meest geschikt waren, en deelde daarna tijdelijk opvangmateriaal en stevige tenten uit om de mensen door de winter heen te helpen.
Nadat de noodtoestand voorbij was trainde Medair 11.000 mensen om nieuwe aardbevingsbestendige huizen te bouwen. De teams werkten ook aan de constructie van 11 basis en middelbare scholen, organiseerden een basisgezondheid- en hygiëne campagne, en werkten mee aan wederopbouw van de meest afgelegen dorpen.
Het werk van Medair in Pakistan is een goed voorbeeld van de manier waarop we reageren op enorme natuurrampen; door noodhulp te bieden tot overleven is gewaarborgd, vervolgens over te gaan naar een wederopbouw fase om belangrijke infrastructuur te verbeteren en daarnaast te werken aan het overdragen van belangrijke kennis en vaardigheden.
Andere Crises
Terwijl natuurrampen en conflicten meestal de hoofdlijnen in het nieuws halen, zijn er andere crises die er voor zorgen dat de mensen die we helpen in een kwetsbare positie terecht gekomen zijn. Algemene kwetsbaarheid van de bevolking wordt veroorzaakt door een aantal factoren, zoals armoede, ontbering, het ontbreken van toegang tot belangrijke voorzieningen en infrastructuur, gebrek aan economische mogelijkheden, hoge mate van lijden, en hoge sterftecijfers. Rampen en conflicten kunnen deze situaties veroorzaken, maar ook gebrek aan sociale voorzieningen, en ineenstorting van overheidsstructuren.
In elk land waar Medair momenteel werkt, bestaat een hoge mate van kwetsbaarheid onder de bevolking wat op zichzelf al een drama is. De manier waarop een ramp of conflict doorwerkt op de bevolking houdt direct verband met de al bestaande kwetsbaarheid. Een formule die de gevolgen van gebeurtenissen voor de bevolking mee helpt te bepalen is:
Gevolgen = Gebeurtenis x Mate van Kwetsbaarheid x Tijd
Dat betekent dat de manier waarop de bevolking beïnvloed wordt door een gebeurtenis, bepaald wordt door het type ramp of conflict (fenomeen), de kwetsbaarheid van de bevolking en de tijdsduur van die ramp, het conflict of al bestaande kwetsbaarheid. Dit betekent, dat rampen die plaatsvinden op plekken waar de mate van kwetsbaarheid laag is doorgaands minder gevolgen hebben voor de bevolking dan op plaatsen waar de mate van kwetsbaarheid hoog is.
Langdurige sociale conflicten kunnen ook leiden tot een toename van kwetsbaarheid onder de bevolking. ALNAP omschrijft dit als ‘‘burgergevechten of politieke onderdrukking die niet valt onder een gewapend conflict, maar desondanks een crisis veroorzaakt waarbij discriminatie, geweld, uitbuiting en armoede voortdurende risico’s met zich meebrengt[5].’’
Andere specifieke crises die leiden tot een toegenomen mate van kwetsbaarheid zijn voedselcrises of hongersnoden, technologische rampen en uitbraken van ziektes. Voedselcrises en hongersnood kunnen verschillende oorzaken hebben, zoals droogte, overstroming en onveiligheid. Soedan, Oeganda en Afghanistan hebben allemaal voedselcrises meegemaakt ten gevolge van droogte; de recente overstroming in Madagaskar vernielde belangrijke voedselbronnen die tot een voedselnoodsituatie kon leiden in de toekomst. Hongersnood in Zimbabwe was de belangrijkste reden voor Medair om een aanvullend voedselprogramma te beginnen in 2003, waardoor dagelijks maaltijden aan 85.000 basisschool kinderen gegeven konden worden.
Technologische rampen worden minder vaak genoemd, maar kunnen ook enorme gevolgen hebben op de bevolking. Voorbeelden hiervan zijn nucleaire, biologische en chemische rampen, ingestorte dammen en bruggen, en andere grote schade aan infrastructuur en onderhoud.
Plotselinge uitbraken van ziektes komen vaak voor in veel van Medair’s programma’s. Medair kan gelukkig op veel van deze noodsituaties reageren vanwege onze strategische aanwezigheid in het land, en uitgebreide ervaring met noodhulp. In landen als Soedan, DRC, Oeganda en Afghanistan bereiken onze noodhulpteams grote gebieden om uitbraken van ziektes tegen te gaan. Op het moment dat besmetting van drinkwater de oorzaak blijkt te zijn van een uitbraak, zal Medair actie ondernemen met onze veel geprezen Mobiele Noodhulp Water Behandeling Systemen [Emergency Mobile Water Treatment Systems (EMWTSs)], zoals we vorig jaren deden in de stad Malakal in Zuid Soedan, waar we de door een conflict getroffen bevolking dagelijks van 80.000 liter schoon drinkwater konden voorzien.
Of het nu een plotselinge natuurramp betreft, een gewelddadig conflict waardoor miljoenen mensen op de vlucht slaan, of verschillende andere soorten crises, feit is dat er veel problemen in deze wereld zijn die een bevolking in korte tijd in een kwetsbare positie kunnen brengen en humanitaire hulp noodzakelijk maken. Steeds vaker beïnvloeden en versterken deze problemen elkaar, waardoor een natuurramp kan uitlopen op een conflict over schaarse hulpmiddelen, wat vervolgens tot ontbering en risico’s op ziektes kan leiden. Binnen deze moeilijke omstandigheden werkt Medair, en streeft ernaar om dagelijks hoop te geven aan de meest kwetsbare mensen in de wereld.
[1] Prof de Haen, IAAE conference. www.theage.com.au
[2] a. ibid
b. Terje Skavdal of the UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.
<http://www.terradaily.com/reports/Asia- Pacific_bears_brunt_of_disasters_in_recent_years_999.html>
[3] Terje Skavdal of the UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (ibid 2b)
[4] www.theage.com.au
[5] Protection - An ALNAP Guide for Humanitarian Agencies.
Hugo Slim and Andrew Bonwick, 2005
