Conflicten
Oorlogen, burgeroorlogen en binnenlandse strijd hebben een enorme invloed op onschuldige mensen die in conflict gebieden wonen. [Het Actief Lerend Netwerk voor Verantwoordelijkheid en Uitvoering van Humanitaire Acties], (ALNAP), beschrijft als drie van de veel voorkomende gevolgen tijdens en na een conflict: opzettelijk persoonlijk geweld, ontbering en beperkte bewegingsvrijheid.
Opzettelijk geweld tegen burgers – waaronder moord – is vaak een belangrijke strategie van gewapende groeperingen. Kinderen worden gedwongen om soldaten of sex-slaven te worden; veel mensen overlijden niet, maar worden verminkt achtergelaten of raken ernstig gewond. Vooral seksueel geweld is gewelddadig, en naast de vernedering en sociale gevolgen die dit veroorzaakt, wordt het ook opzettelijk gebruikt om HIV te verspreiden.
"Ik heb situaties van seksueel geweld gezien van een zes jaar oud meisje tot een 75 jarige vrouw’’, zegt Jason Stearns, senior analist voor centraal Afrika voor de International Crisis Group [International Crisis Group], pratend over DRC [Congo]."Verkrachting is onderdeel van een cultuur van geweld geworden...de traditionele morele maatschappelijke structuur valt weg.’’[1]
Ondanks het verschrikkelijke karakter van deze gruwelheden, geeft ALNAP’s Protection [Bescherming] verslag aan, dat ‘‘armoede, verlies van bezit, rampspoed, ziekte en pure uitputting verantwoordelijk zijn voor de meeste burgerslachtoffers tijdens oorlogen.[2] Het lijden van een bevolking houdt direct verband met ‘‘de ontberingen veroorzaakt door oorlog – wat er van mensen is afgenomen.’’ [3]Deze ontberingen worden vaak veroorzaakt door opzettelijke aanvallen op economisch bezit en broodwinning, en op strategieën om mensen te verplaatsen.
Op dit moment hebben wereldwijde conflicten er toe geleid dat ongeveer 24.5 miljoen mensen hun huizen moesten verlaten en vluchteling in het land zelf (IDP: internally displaced person) zijn worden. Daarnaast zijn er 9.2 miljoen mensen die naar andere landen zijn gevlucht[4]. In tegenstelling echter tot de meeste vluchtelingen hebben binnenlandse vluchtelingen weinig wettelijke of lichamelijke bescherming, en zijn vaak uitschot in hun eigen land[5]. Ze vluchten naar gebieden waar voorzieningen minimaal of niet aanwezig zijn, en waar basis gezondheidszorg een groot probleem is. ``We zijn te vaak te laat gekomen met onvoldoende hulp, zegt UNHCR Hoge Commissaris Antonio Guterres. ``De behandeling van mensen die binnenlands vluchteling zijn geworden door een conflict is het grootste falen geweest van de internationale humanitaire gemeenschap[6].’’
Medair werkt nauw samen met binnenlandse vluchtelingen in overvolle kampen in Afrika, en voorziet in de bereikbaarheid van gezondheidszorg, schoon drinkwater, sanitaire voorzieningen en psychosociale zorg voor slachtoffers van conflicten en overlevenden van seksueel geweld. Medair helpt ook mensen die terugkeren naar hun gemeenschap wanneer conflicten beëindigd zijn. In feite is Medair actief in drie landen die in de top vijf staan wat betreft het hoogste aantal binnenlandse vluchtelingen ter wereld; Soedan staat hierbij bovenaan deze lijst met een geschatte 4.7 miljoen mensen[7]. Naast binnenlandse vluchtelingen als gevolg van conflicten, zijn er nog eens 25 miljoen binnenlandse vluchtelingen ter wereld als gevolg van natuurrampen[8].
"We zijn te lang tekortgeschoten ten opzichte van deze mensen’’, zegt Jan Egeland, de Noodhulp Coördinator van de Verenigde Naties. ‘‘Terwijl we in de afgelopen jaren miljoenen levens hebben kunnen redden, vertoont onze reactie ook ernstige tekortkomingen. De nood van de binnenlandse vluchtelingen was vaak één van de eerste dingen die er bij in schoot.[9]’’
Het derde gevolg voor burgers als gevolg van conflicten is dat hun bewegingsvrijheid veel meer wordt beperkt. Uitgaansverboden worden opgelegd, er zijn wegversperringen en beperkingen om te reizen. Angst is ook een belangrijke factor waardoor mensen zich minder vrij bewegen, hetzij vanwege een directe aanval of vanwege een gevaar dat verscholen is, zoals een landmijn. Beperkte bewegingsvrijheid veroorzaakt problemen voor mensen om op hun land te werken, geld te verdienen, of voor gezondheidszorg of sociale voorzieningen in aanmerking te komen.
Medair is met programma’s begonnen in verschillende landen waar de effecten van geweld geleid hebben tot een hoge kwetsbaarheid van de bevolking, zoals DRC (Congo), Soedan, Oeganda en Afghanistan.
Democratische Republiek Congo (DRC)
In 2003 kwam er officieel een eind aan het vijf jaar durende conflict in DRC – bijgenaamd ‘‘Afrika’s Wereld Oorlog.’’ Het ontwapeningsproces van militairen en rebellengroepen gaat echter nog steeds door, waarbij gewelddadige conflicten nog altijd plaatsvinden.
3.9 miljoen mensen zijn overleden sinds 1998 door geweld en oorlogsgerelateerde ziektes volgens de hulporganisatie International Rescue Committee (IRS), die berekende dat in 2006 dagelijks 1,200 mensen overleden[10]. Richard Brennan van de International Rescue Committee (IRC) stelde vast dat‘‘Congo het meest dodelijke conflict ter wereld is geweest van de afgelopen 60 jaren[11].’’
"Het is de ergste humanitaire tragedie sinds de Holocaust’’, zegt John O’Shea, directeur van de Ierse hulporganisatie GOAL. ‘‘Het grootste voorbeeld op de planeet van onmenselijk gedrag dat plaatsvond tussen mensen[12].’’
De dodelijke oorlog duurde tot 2003, met conflicten tussen verschillende groepen waarbij geweld tegen burgers nog steeds plaatsvindt. Seksueel geweld in het bijzonder heeft een verwoestende kracht op de bevolking, en er zijn voordurend berichten van wreedheden. Onder deze zware omstandigheden zijn 1.1 miljoen mensen binnenlands vluchteling geworden[13]. De grootste VN vredesmissie ter wereld is hier gestationeerd, met 17,000 troepen, maar er zijn grote problemen om een land in controle te houden dat zo groot is als DRC, waar gebrek is aan de meest gewone transportvoorzieningen.
"Er zijn weinig plaatsen op aarde waar de kloof tussen humanitaire nood en beschikbare hulpmiddelen zo groot is – of zo dodelijk – als in Congo’’, zegt Jan Egeland, voormalig Tweede Secretaris-generaal voor Humanitaire Zaken van de Verenigde Naties[14].
Medair heeft levensreddende hulp geboden in afgelegen plaatsen van DRC sinds 10 jaren, vooral in het meest getroffen noordoosten van het land. Alleen al in het afgelopen jaar heeft Medair geregeld dat 1.3 mensen toegang kregen tot gezondheidszorg. Zolang het ontwapeningsproces voortduurt, bouwt Medair aan belangrijke infrastructuur, waaronder 17 nieuwe en 7 opgeknapte gezondheidscentra in 2006 waardoor vluchtelingen konden terugkeren naar hun oorspronkelijke dorpen’’. Het team van Medair repareerde ook een 111 km lange weg om de toegang tot anders geïsoleerde dorpen te verbeteren.
‘‘Medair traint mensen in onze organisatie om zorg te dragen voor slachtoffers van seksueel geweld’’, zegt Alphonsine Unwang, gezamenlijk coördinator van SFVS. "Wat me het meeste opgevallen is bij Medair is dat ze aanwezig bleef tijdens de oorlog, terwijl andere gezondheidscentra en NGOs hun werk stopten of het land verlieten. Daarom is Medair de meest gerespecteerde organisatie in de hele regio’’.
Soedan
Conflicten tussen verschillende gewapende groepen hebben een enorme binnenlandse strijd in het grootste land van Afrika veroorzaakt. Aan de 21 jaar durende burgeroorlog tussen het noorden en zuiden kwam officieel een eind, door de ondertekening van een omvangrijk Vredes Akkoord [Comprehensive Peace Agreement, CPA] in 2003; conflicten duurden echter voort in West Darfur, waar volgens de Verenigde Naties sinds 2003 200.000 mensen zijn overleden en 2,5 miljoen zijn gevlucht[15]. Naar schatting zijn er 4.7 miljoen binnenlandse vluchtelingen in Soedan, het hoogste aantal ter wereld; dit aantal is mogelijk zelfs hoger, want de meeste Soedanese vluchtelingen leven niet in kampen, zodat het moeilijker wordt om hun aantal in kaart te brengen. Precieze cijfers van Zuid Soedan zijn ook moeilijk te verkrijgen[16].
Zuid Soedan heeft te kampen gehad met grote vernielingen door de aanhoudende gevolgen van Afrika’s langstlopende burgeroorlog, terugkerende hongersnood, economische sancties, gebrek aan investeringen en ontwikkeling, en algemeen slecht bestuur. Ongeveer twee miljoen mensen stierven, vier miljoen mensen werden vluchteling (IDP’s), en ongeveer acht miljoen mensen in het zuiden raakten zonder voorzieningen als basisgezondheidszorg en onderwijs.
‘‘In onderwijs, alfabetisme, en ondervoeding bij kinderen, staat Soedan aan de ondergrens van de wereldranglijst, en staat bijna aan de ondergrens van alle andere sociale indicatoren", vertelde Larry Thompson van Refugees International [Vluchtelingen Internationaal][17].
Met een onberekenbare mix van etnische groepen, langdurige grieven, en wijdverbreid wapenbezit is stabiliteit in Zuid Soedan ongrijpbaar onder het vredesakkoord. Grote aantallen vluchtelingen beginnen nu naar huis terug te keren. Dit heeft voor nieuwe spanningen in hun dorpen gezorgd, en pogingen tot verplicht ontwapenen hebben opnieuw geleid tot vijandigheid tussen stammen.
Andere gebieden in het land, verder verwijderd van de hoofdstad, hebben ook te lijden onder chronisch gebrek, tekort aan investering en slecht bestuur. In West Darfur hebben deze grieven geleid tot het begin van een opstand eind 2002. Met pogingen die zowel op politiek als militair terrein faalden escaleerde het conflict in snel tempo. De Darfur Vredesovereenkomst die in mei 2006 getekend is heeft niet geleid tot een duidelijke verbetering van de situatie ter plekke.
Natuurrampen hebben het wijdverspreide lijden, veroorzaakt door de conflicten, verhevigd, met zowel overstromingen als droogte in het afgelopen jaar. Uitbraak van ziektes en gebrek aan voedsel zijn heel gewoon geworden. Vanwege de grootte van Soedan en omvang van de problemen waar de bevolking onder te lijden heeft, heeft Medair twee programma’s in het land; een in de noordelijke staten en een in het zuiden. In de noordelijke staten verleent Medair multisectorale hulp in drie gebieden: Kordofan, West Darfur en de staat Khartoem.
In het afgelopen jaar heeft Medair 43 gezondheidsfaciliteiten en twee mobiele klinieken in Soedan’s noordelijke staten ondersteund, en daarmee basisgezondheidszorg voor ongeveer 370.000 mensen mogelijk gemaakt. Reproductieve zorg was een belangrijk aandachtspunt, waaronder de training van verloskundigen, het opzetten van plaatsen waar vrouwen op een veilige manier konden bevallen en zorg voor overlevenden van gender-gerelateerd geweld (GBV).
In noord Soedan – waar minder dan 25 procent van de bevolking toegang tot schoon drinkwater heeft, en minder dan 40 procent van de bevolking binnen dagbereik van een basisgezondheidszorg voorziening woont, – heeft Medair hulp verleend aan 280.000 kwetsbare mensen in het afgelopen jaar. Medair’s inspanningen waren erop gericht om de meest ernstige tekorten aan te vullen, de bereikbaarheid van gezondheidzorg en toegang tot schoon drinkwater te vergroten, en noodhulp te verlenen waar nodig.
Oeganda
In 2006 noemde Jan Egeland het noorden van Oeganda het epicentrum van ‘s werelds terrorisme, waarbij hij zei, "Nergens ter wereld hebben we grote gebieden waar tussen 80 en 90 procent van de bevolking in kampen geïntimideerd wordt door geweld.[18]”
Sinds twee decennia voert het Verzetsleger van de Heer (Lord Resistance Army -LRA) een wrede oorlog in het noorden van Oeganda, waardoor volgens de Verenigde Naties één van ’s werelds meest verwaarloosde humanitaire crises is ontstaan[19]. Op het hoogtepunt van het conflict stierven elke week duizend mensen aan ziektes, slechte levensomstandigheden en geweld, en 1.7 miljoen mensen waren uit hun huizen verdreven[20]. Het Verzetsleger staat vooral bekend om de slachtpartijen onder de burgerbevolking en de ontvoering van meer dan 20.000 kinderen die als soldaten of sex-slaven gebruikt worden[21]. Reuters AlertNet vermeldt dat kindsoldaten naar schatting 80% van het Verzetsleger uitmaken[22].
Het Verzetsleger creëerde een voorturende angst onder burgers dat nieuwe aanvallen zouden plaatsvinden. Mensen werden naar kampen dicht bij legerbases verplaatst, om meer bescherming te ontvangen. Vluchtelingenkampen groeiende rondom bestaande dorpen, maar het aantal mensen nam zo snel toe dat belangrijke voorzieningen schaars werden, zoals gezondheidszorg, en toegang tot schoon drinkwater. Het was ook moeilijk om land te bewerken, vanwege de gevaren die het verlaten van de veilige kampomgeving met zich meebrachten.
In september 2006 werd een belangrijk staakt-het-vuren bereikt tussen de LRA en de Oegandese regering, wat een verbetering van de veiligheid met zich mee bracht. De aanvallen van het rebellenleger zijn op dit moment gestopt, en er is toenemende bewegingsvrijheid. Naar schatting 700.000 vluchtelingen hebben de overbevolkte basiskampen verlaten om naar huis terug te keren, of om zich op nieuwe plaatsen te vestigen[23].
De bevolking heeft echter nog steeds met grote problemen te kampen. Zodra mensen naar hun huis of woonplaats terugkeren, zijn ze opnieuw zonder basis voorzieningen zoals gezondheidszorg, scholen, schoon drinkwater en infrastructuur. Bovendien zijn ze verspreid over een veel groter gebied, waardoor het voor hulporganisaties moeilijk is om te voorzien in hun nood. Ook blijft de strijd tussen stammen in het noordelijke Karamojo district aanhouden, zodat mensen wegtrekken van de basiskampen en met de voortdurende dreiging van plundering en geweld moeten leven.
Een recent rapport van de Verenigde Naties heeft deze zorgen gedeeld, door te vermelden dat ‘‘...fundamentele problemen houden aan in het noorden van Oeganda...een volledige en snelle terugkeer van vluchtelingen naar hun thuisgebieden zal geschikt noch effectief zijn[24].
Terugkerende droogte heeft het lijden van de bevolking verergerd, evenals recente hevige overstromingen.
Sinds 2000 zorgt Medair in Oeganda voor toegang tot schoon drinkwater, sanitaire voorzieningen en gezondheidszorg voor honderdduizenden mensen die getroffen zijn door de gewelddadige conflicten in het land. Vorig jaar gaf Medair hulp aan meer dan 236,000 kwetsbare mensen in het noorden van Oeganda. Met de betrekkelijk verbeterde veiligheidsomstandigheden is Medair nu in de post-comflict fase van het werk gekomen. Medair zal zich nu richten op capaciteitsverbetering van kleinere dorpsgemeenschappen, - zoals training van teruggekeerde vluchtelingen - om eigen voorzieningen te beheren en besturen, en mensen weer zelfredzaam te maken.
Afghanistan
Gewelddadige conflicten hebben Afghanistan in de laatste 25 jaar in een voortdurend oorlogsgebied veranderd. Meer dan 1 miljoen mensen zijn gedood tijdens de 10-jaar durende Sovjet bezetting in de jaren tachtig. In 2001 werd het onderdrukkende Taliban regime ten val gebracht door Amerikaanse troepen. Op dit moment zijn er meer dan 40.000 internationale troepen in het land in gevecht met opstandelingen[25]. Maar al te vaak heeft deze strijd tragische gevolgen voor de burgerbevolking.
Afghanistan is nu één van de landen ter wereld met de meeste mijnen. In de laatste twee jaar is er een schrikbarende toename geweest van het gebruik van geïmproviseerde explosieven (IEDs), gericht tegen burgers, buitenlanders, coalitie troepen, het Afghaanse leger en politie. De bevolking is in toenemende mate gefrustreerd vanwege het aantal burgerslachtoffers, en er is een groeiend verzet tegen buitenlanders die in Afghanistan werken. Reuters AlertNet meldt dat tientallen hulpverleners zijn gewond, gegijzeld of vermoord sinds de Taliban regering ten val werd gebracht[26]. Grote gebieden zijn ontoegankelijk voor hulporganisaties.
"Afghanen hebben onveiligheid stelselmatig bovenaan hun lijst van zorgen staan’’, zegt Human Rights Watch. "Oprukkende Taliban troepen hebben de controle van de regering in een groot deel van het zuiden van het land overgenomen, waarmee ze de noodzakelijke ontwikkelingshulp en wederopbouw tegengaan[27]."
’De langdurige geschiedenis van geweldadig conflict heeft geleid tot intense nalatigheid en onderontwikkeling in het land. In afgelegen gebieden is minimaal toegang tot gezondheidszorg, en 70% van de huishoudens heeft geen toegang tot schoon drinkwater. De gemiddelde levensverwachting is 42 jaar (WHO), terwijl Afghanistan hoort bij de landen met de hoogste moedersterfte ter wereld[28].
In veel conflict gebieden verleent Medair de meeste hulp aan mensen die in tijdelijke nederzettingen leven. In Afghanistan echter werkt Medair het meest met mensen die in afgelegen dorpen leven en afgesneden zijn van basisvoorzieningen vanwege een onveilige en minimale infrastructuur.
In de bergachtige provincie Badakshan werkt Medair in vier van de meest ontoegankelijke districten, die in de wintermaanden alleen bereikbaar zijn per paard of te voet. Badakshan is zonder twijfel éen van de meest onderontwikkelde en afgelegen gebieden van Centraal Azië. Het heeft het hoogste aantal natuurrampen met vaak terugkerende overstromingen, aardverschuivingen en aardbevingen. Basis gezondheidszorg bestond hier bijna niet voor 2002, maar in de afgelopen vijf jaar is Medair de stuwende kracht geweest achter opvallende verbeteringen in Badakshan. Medair heeft nu vier klinieken en 40 gezondheidsposten in de provincie, en verleende in 2006 basisgezondheidszorg aan 200.000 mensen.
Medair is ook begonnen met hulp in het centrale bergland, waar de opeenvolgende oorlogen, de onveiligheid en de bergachtige omgeving het gebied hebben afgesneden van humanitaire hulp. Gebrek aan schoon drinkwater, begaanbare wegen en gezondheidszorg bemoeilijken de gezondheid van de geïsoleerde dorpen, terwijl jaren van droogte en onderontwikkeling tot de ergste voedselschaarste in het land hebben geleid.
[1]Reuters AlertNet, October 2007
www.alertnet.org/db/crisisprofiles/ZR_CON.htm
[2]Protection - An ALNAP Guide for Humanitarian Agencies.
Hugo Slim and Andrew Bonwick, 2005
[3]ibid
[4]UNHCR, Forgotten No Longer, 2005
www.unhcr.org/publ/PUBL/43d4e7602.pdf
[5]ibid
[6]ibid
[7]IDMC (Internal Displacement Monitoring Centre), Sept 2007
www.internal-displacement.org 8025708F004CE90B/(httpPages)/ 22FB1D4E2B196DAA802570BB005E787C?OpenDocument&count=1000
[8]UNHCR, Forgotten No Longer, 2005
www.unhcr.org/publ/PUBL/43d4e7602.pdf
[9]ibid
[10]IRC Special Report: Congo
www.theirc.org/special-report/congo-forgotten-crisis.html
[11]Reuters AlertNet, October 2007
www.alertnet.org/db/crisisprofiles/ZR_CON.htm
[12]ibid
[13]ibid
[14]Seize the Moment to Help End Congo's Suffering.
Jan Egeland. UN Under-Secretary General for Humanitarian Affairs and Emergency Relief Coordinator
ochaonline.un.org/OchaLinkClick.aspx?link=ocha&DocId=1004210
[15]Reuters AlertNet, March 2007
www.alertnet.org/db/crisisprofiles/SD_CON.htm
[16]IDMC, Internal Displacement Monitoring Centre, September 2007
www.internal- displacement.org/idmc/website/ countries.nsf/ (httpEnvelopes)/CA38A0F0F269546F802570B8005AAFAD?OpenDocument
[17]Reuters AlertNet, March 2007
www.alertnet.org/db/crisisprofiles/SD_PEA.htm
[18]IRIN, Interview with Jan Egeland, April 2006
www.irinnews.org/report.aspx
[19]Afrol News
www.afrol.com/articles/14806
[20]Reuters AlertNet, August 2007
www.alertnet.org/db/crisisprofiles/UG_VIO.htm
[21]ibid
[22]ibid
[23]Real-time evaluation of UNHCR's IDP operation in Uganda.
UNHCR, August 2007
[24]Reuters AlertNet, October 2007
www.alertnet.org/db/crisisprofiles/AF_REC.htm
[25]ibid
[26]ibid
[27]ibid
