Medair

Zuid-Sudan: Ik was jong toen ik mijn huis verliet

Een alleenstaande vader keert terug naar zijn geboorteland, dat hij meer dan 20 jaar geleden moest ontvluchten. Een verbazingwekkend verhaal over de kracht van hoop.

Zakaria John Zaza heeft tijdens onze noodactie in kamp Mina als tolk voor Medair gewerkt. Hij sprak vrijuit met correspondent Stella Chetham over zijn leven en de crisis die hij nu als terugkeerder doormaakt.

Waarom ben je ooit uit Zuid-Sudan weggegaan?
Ik ging in 1990 weg, ik was toen 17. Er was een hevige oorlog tussen het noorden en het zuiden van Sudan. Daarom zijn we toen gevlucht naar de Centraal Afrikaanse Republiek. Mijn dorp Yambio werd aangevallen, er vielen veel doden en mensen sloegen op de vlucht. Ik was in shock.

Ons gezin is te voet de grens over gevlucht. De regering van dat land zette ons in een kamp: Mboki. Daar bleven we meer dan twee jaar. Toen stuurde de Sudanese overheid een vliegtuig dat ons terugbracht, naar het noorden. Mijn moeder bleef achter in de Centraal Afrikaanse Republiek en ik ging alleen naar het noorden.

Hoe zag je leven in Khartoem eruit?
Toen ik in Khartoem kwam, gingen we naar een kamp zoals dit. De VN had dat kamp opgezet voor ontheemde mensen. Zes jaar later werd het kamp verdeeld onder de bewoners en kreeg ik mijn eigen huis.

Ik leerde kleding naaien, mensen wisten me te vinden en ik opende een winkel. Mijn werk ging door, ik trouwde en we kregen kinderen.

Mijn vrouw komt ook uit Zuid-Sudan. Ik werd verliefd op haar en een tijdje later zij ook op mij. Ik regelde een bruiloft en we trouwden. Ons eerste kind was een meisje, zij stierf. Ons tweede kind was een jongen, Michael [hij gebaart naar zijn jongens naast hem] en dit is onze derde, Peter. Dit is nummer vier, Emmanuel en William is de jongste.

Waarom besloot je naar Zuid-Sudan terug te gaan?
Ons leven werd steeds zwaarder. De situatie werd elke dag moeilijker. We begonnen erover te praten dat we terug wilden gaan naar Zuid-Sudan en toen wilden de anderen ook.

Ik vertelde mijn vrouw dat mensen teruggaan naar Zuid-Sudan vanwege de onafhankelijkheid. Ik zei dat ik dacht dat we in het noorden geen goed leven meer zouden hebben. En dat het het beste voor ons zou zijn dat we naar huis gaan.

Maar mijn vrouw wilde niet. Ze zei dat ze niet naar Zuid-Sudan wilde gaan omdat de situatie daar nog te moeilijk is. En haar moeder en vader zijn ook in het noorden. Ze kent Zuid-Sudan helemaal niet.

En wat deed je toen?
Ik zei okee. Ik nam mijn kinderen en mijn tassen mee en werd hierheen gebracht. De reis duurde anderhalve dag. We zaten helemaal op elkaar gepropt. Mijn jongens begrepen er weinig van, behalve de oudste.

We kwamen hier en ruim 19 dagen later kwam mijn vrouw ook. Ze bleef zes dagen bij ons. Ze klaagde erover dat er geen waterleiding was, geen elektriciteit en geen tv. Hier moet je water gaan halen en het op je hoofd dragen en hier zijn muskieten.… [zucht]

En toen ging ze weer naar het noorden. Misschien wil ze wel met een andere man trouwen, ik weet niet waarom ze naar het noorden is teruggegaan. Nu ben ik hier alleen met mijn kinderen. Het is te zwaar voor me. Ik ben vader, moeder en alles tegelijk zoals je kunt zien.

We zijn nu tweeëneenhalve maand hier. Ik had niet gedacht dat we zo lang zouden moeten wachten. Ik wil aan het werk om geld te verdienen voor mijn kinderen, maar ik wil ook eten voor ze maken, hun kleren wassen en ze naar het ziekenhuis brengen als ze ziek zijn. Wat moet ik zeggen?

Als ik het antwoord wist, zou ik nu vertrekken, middenin ons gesprek. Ik zou direct weggaan. Als ik te voet naar mijn moeder kon, dan zou ik mijn kinderen op de arm nemen en gaan. Mijn moeder woont thuis, in de staat Western Equatoria. Ze heeft het goed en woont veilig in ons huis. Nu moet ik afwachten. Alleen God weet wanneer we kunnen gaan.

De mensen willen naar huis. We zijn al wel in Zuid-Sudan, maar we willen terug naar onze geboorteplaatsen.

Het is nu 21 jaar geleden dat je uit Yambio bent weggegaan. Wat denk je aan te treffen als je weer terugkomt?
Daar in Yambio? [pauzeert] Dat kan ik niet zeggen. Het is moeilijk. [zijn hoofd zakt in zijn handen]
Als ik dat vertel, ga ik huilen. Het spijt me.

Soms zeg ik tegen mezelf: Zakaria, waarom ben je ooit naar het noorden gegaan? Het beste zou zijn geweest als ik in Centraal Afrika gebleven was en vandaar weer terug naar huis. Van Centraal Afrika naar huis is het één dag reizen. Nu ben ik al tweeëneenhalve maand onderweg naar huis. Het gaat misschien wel vijf of zes maanden duren... [schudt zijn hoofd] Het is moeilijk. Ik kan die vraag niet beantwoorden, het is te moeilijk. [Probeert zijn emoties de baas te worden]

En mijn moeder, als ik haar weer zal ontmoeten, dan weet ik niet wat er gaat gebeuren. Weet je. Ik word er zo verdrietig van. [zucht] Sorry. Ik heb veel problemen ervaren, nog veel meer. Het is maar een simpele vraag, maar ik kan er gewoon... ik weet niet wat ik moet zeggen.

Waarop hoop je in de toekomst?
Mijn kinderen zijn mijn toekomst. Als ik weer thuiskom, dan wil ik weer gaan studeren, mijn kennis vergroten. En ik wil hard gaan werken om de school van mijn kinderen te kunnen betalen, zodat ze later... Ik wil dat één van hen ingenieur wordt en één dokter, zoiets. En leraar en apotheker. Hé William, wil jij later dokter worden, alsjeblieft? [met een lach, William is twee]

Mijn hoop voor Zuid-Sudan is dat God ons zegent. We willen niet vechten in ons nieuwe land, we willen als één volk samenwerken. We bidden tot God en we willen dat ons nieuwe land groeit. We hebben water nodig. En wegen, vliegvelden, scholen, universiteiten: alles. Dat is mijn hoop voor Zuid-Sudan.

Dat is ook mijn hoop.
Jouw hoop is mijn hoop.

Het Zuid-Sudanese volk is een eenvoudig volk. Net zoals iedereen in Europa of Amerika, houden we van alle mensen op de wereld. We houden van iedereen. We willen eerst opleiding, medicijnen, water en goede wegen zodat we veilig kunnen reizen.

Ik kon mijn opleiding niet afmaken door de oorlog. Ik wilde piloot worden. Misschien lukt dat ooit nog eens. Niets is onmogelijk.

God zij met u.
_________________________________________________________________________________

Een wandeling door kamp Mina, waar Zakaria en zijn gezin gestrand zijn, wachtend op verder vervoer naar hun huis in Yambio.
 
Bekijk een fotoserie over het leven in kamp Mina.

De noodhulpteams van Medair zorgen voor toegang tot water, latrines en hygiënebevordering voor 20.000 mensen in de kampen Mina en Abayok. Verder bieden ze gratis gezondheidszorg in kamp Mina en aan de inwoners van Renk. Ook verstrekken ze essentiële goederen zoals dekens, muskietennetten en plastic zeil aan de mensen die onderdak nodig hebben.

Voor dit artikel is gebruik gemaakt van informatie van Medair-medewerkers in het veld en op het hoofdkantoor. De zienswijzen in dit bericht vallen onder de verantwoordelijkheid van Medair en dienen op geen enkele wijze beschouwd te worden als de officiële opvatting van enige andere organisatie.